*खराडी येथील मणिपाल हॉस्पिटलमध्ये यशस्वी किडनी प्रत्यारोपणानंतर ९ वर्षीय मुलीला जीवनदान; ६९ वर्षीय आजीकडून किडनी दान
पुणे, : पुण्यातील खराडी येथील मणिपाल हॉस्पिटलमधील डॉक्टरांनी अंतिम टप्प्यातील किडनी आजाराने पीडित असलेल्या ९ वर्षीय मुलीवर जिवंत दात्याचे किडनी प्रत्यारोपण यशस्वीरित्या केले आहे. या दुर्मिळ व यशस्वी केसमध्ये या मुलीला तिच्या ६९ वर्षीय आजीकडून किडनी मिळाली, ज्यामधून दिसून येते की, मुलांमध्ये प्रत्यारोपण करताना वय आणि कौटुंबिक नात्याचा विचार केला जाऊ शकतो.
९ वर्षीय सक्रिय व हुशार मुलीला सौम्य स्वरूपाचा ताप, अशक्तपणा व खोकला या तक्रारींसह हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आले. बालरोगतज्ञांकडून पुढील उपचार व चाचणीमधून फक्त ३ g/dl ची अत्यंत कमी हिमोग्लोबिन पातळी असल्याचे निदर्शनास आले. पुढील तपासण्यांमधून किडनी कार्यावर गंभीर परिणामाची पुष्टी झाली आणि इमेजिंगमधून दिसून आले की दोन्ही किडन्या अत्यंत लहान होत्या आणि आकुंचन पावल्या होत्या. यामधून गंभीर किडनीच्या आजाराचे निदान झाले, ज्याकडे मूत्रमार्गात लक्षणे दिसून न आल्याने दुर्लक्ष झाले होते.
हे निदान कुटुंबासाठी धक्कादायक ठरले, त्यांची लहान मुलगी किडनी फेल्युअरचा सामना करत असल्याचे सत्य स्वीकारणे त्यांना अवघड झाले. किडनी प्रत्यारोपणाच्या गरजेने त्यांच्या दु:खामध्ये अधिक भर केली. या आव्हानात्मक काळामध्ये या लहान मुलीने उल्लेखनीय धाडस दाखवले, तिच्या ६९ वर्षीय आजीने स्वत:ची किडनी दान करण्याचा निर्णय घेत अधिक मोठे धैर्य दाखवले. या केसमधून कुटुंबामध्ये प्रेम व आशेची क्षमता दिसून आली.
*या केसबाबत मत व्यक्त मणिपाल हॉस्पिटल खराडीमधील नेफ्रोलॉजी व किडनी ट्रान्सप्लाण्टचे कन्सल्टण्ट डॉ. मनिषकुमार माळी म्हणाले,* “दाता आणि रुग्ण यांच्यातील वयान्तर खूप जास्त असल्यामुळे परिस्थिती आव्हानात्मक होती. मुलीला दीर्घकालीन आणि न ओळखल्या गेलेल्या आजारामुळे मूत्रपिंड निकामी झाले होते आणि तिचे प्राण वाचवण्यासाठी तसेच पुढील आयुष्याची गुणवत्ता चांगली राहण्यासाठी किडनी प्रत्यारोपण हाच सर्वोत्तम पर्याय होता. रुग्णाच्या आजीने दाता होण्यासाठी स्वेच्छेने पुढे येत प्री-ट्रान्सप्लान्ट तपासणीचा एक भाग म्हणून सुसंगतता चाचण्या केल्या. वय जास्त असूनही हृदय, मूत्रपिंड आणि सर्वसाधारण आरोग्याच्या सखोल तपासणीनंतर त्या वैद्यकीयदृष्ट्या तंदुरुस्त असल्याचे आढळले. हे प्रकरण अत्यंत दुर्मीळ आणि कठीण होते—कारण यात फक्त १४ किलो वजनाची, उच्च रक्तदाब असलेली नऊ वर्षांची मुलगी होती. संपूर्ण प्री-अॅनेस्थेटिक मूल्यमापनानंतर सामान्य भूल देऊन प्रत्यारोपण करण्यात आले. शस्त्रक्रियेनंतर दाता आणि रुग्ण दोघांचीही काटेकोरपणे निगराणी ठेवण्यात आली आणि आवश्यक ती सर्व पोस्ट-ट्रान्सप्लान्ट काळजी देण्यात आली.”
*सर्जरीबद्दल बोलताना डॉ. आनंद धारस्कर, सल्लागार – युरोलॉजी, मणिपाल हॉस्पिटल खराडी म्हणाले* , “ _मुलांमध्ये किडनी प्रत्यारोपण करणे नेहमीच गुंतागुंतीचे असते, विशेषतः जेव्हा प्राप्तकर्ता नऊ वर्षांचा असतो, ज्याच्या शिरा बारीक आणि शारीरिक वजन कमी असते. प्रौढ व्यक्तीची किडनी साधारण ११ सें.मी.ची असते, त्यामुळे ती लहान पोटात सुरक्षित ठेवण्यासाठी बदल केलेले चिरा घेणे आणि अतिशय अचूक रक्तवाहिन्यांचे टाके घेणे आवश्यक असते. या प्रकरणात संपूर्ण प्रक्रिया अत्यंत बारकाईने आखण्यात आली आणि समर्पित तसेच कार्यक्षम टीमवर्कच्या मदतीने निर्विघ्नपणे पार पडली. लॅप्रोस्कोपिक पद्धतीने किडनी काढल्यामुळे वेदना कमी होतात, शस्त्रक्रियेतील ताण कमी होतो आणि रुग्णाचा बरा होण्याचा कालावधीही जलद होत जातो. लॅप्रोस्कोपिक डोनर नेफ्रेक्टॉमीमुळे या प्रक्रियेमध्ये मोठा बदल झाला असून, जेष्ठ दात्यांनाही लवकर चालण्यास आणि त्यांच्या दैनंदिन कार्याकडे जलद परतण्यास मदत होते._ ”
*दाता म्हणून आपला अनुभव सांगताना आजी म्हणाल्या,* “ _मी माझं आयुष्य जगले आहे, पण माझ्या नातीचं आयुष्य तर आता सुरू होत आहे. ती पुन्हा आजारी पडू लागली, श्वास घेण्यास त्रास होऊ लागला आणि चालायलाही शक्ती उरली नाही, हे पाहून मन सहन होत नव्हतं. डॉक्टरांनी तिची किडनी निकामी झाल्याचं सांगितलं तेव्हा माझ्या मनात क्षणभरही शंका नव्हती—तिला वाचवण्यासाठी माझी किडनी द्यायचीच. ती फक्त नऊ वर्षांची आहे, पण प्रत्येक चाचणी, प्रत्येक आव्हान तिने तिच्या वयापेक्षा कितीतरी जास्त धैर्याने पेललं. डॉ. माळी आणि संपूर्ण टीमकडून आम्हाला मिळालेला आधार व विश्वास आमच्यासाठी खूप शक्तिदायक ठरला. आज तिच्या चेहऱ्यावरचं हसू आणि तिचं बरं होत जाणं पाहून मला स्वतःलाच नवं आयुष्य मिळाल्यासारखं वाटतंय. आजी म्हणून तिला दुसरी संधी देणं—यापेक्षा मोठं वरदान देव मला देऊच शकला नसता._ ”
*पुण्यातील मणिपाल हॉस्पिटल खराडीचे हॉस्पिटल डायरेक्टर श्री. परमेश्वर दास म्हणाले* , ” _शस्त्रक्रियेनंतर दाता आजी व मुलीवर काळजीपूर्वक लक्ष ठेवण्यात आले, जेथे प्रत्यारोपणानंतरची काळजी, संसर्गावर नियंत्रण, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवणारे उपचार आणि नियमित किडनी कार्यावर देखरेख करण्यात आली. तिसऱ्या दिवशी दाता आजीला डिस्चार्ज देण्यात आला, तर मुलीला किडनी कार्यामध्ये चांगली सुधारणा दिसून आल्यावर आठव्या दिवशी डिस्चार्ज देण्यात आला. या केसमधून दिसून येते की वय कितीही असो प्रत्येक रूग्णाला मणिपाल हॉस्पिटल्समध्ये उत्तम उपचार मिळतात, जेथे आमची टीम अत्याधुनिक प्रत्यारोपण केअर देण्याप्रती समर्पित आहे. शस्त्रक्रियेनंतर आयसोलेशनमध्ये पालकांशिवाय राहणाऱ्या त्या लहान रुग्णासाठी टीमने विशेष मानसशास्त्रीय सहाय्याचीही व्यवस्था केली, ज्यामुळे उपचारांच्या काळात तिची भावनिक स्थिरता, शांतता आणि सहकार्य कायम राहिले_ .”
*ही शस्त्रक्रिया मणिपाल हॉस्पिटल खराडी येथील बहुविद्याशाखीय तज्ज्ञांच्या टीमने पूर्ण केली. या टीममध्ये डॉ. मनीषकुमार माळी (सल्लागार – नेफ्रॉलॉजी), डॉ. आनंद धारस्कर (सल्लागार – यूरोलॉजी), डॉ. अंकित शर्मा (सल्लागार – यूरोलॉजी) आणि डॉ. सुनील बोरडे (सल्लागार – ॲनेस्थेसियोलॉजी) यांचा समावेश होता. तज्ज्ञांच्या या समन्वयामुळे संपूर्ण शस्त्रक्रिया प्रक्रियेदरम्यान रुग्णांची स्थिती स्थिर आणि सुरक्षित राहिली. उत्कृष्ट टीमवर्क आणि वैद्यकीय कौशल्यामुळे शस्त्रक्रिया यशस्वीरीत्या पार पडली आणि दाता व प्राप्तकर्ता दोघांचीही रिकव्हरी अधिक जलद झाली.
संपादक : कुमार कुलकर्णी
